Küresel Çevre Fonu (GEF) ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) desteğiyle yürütülen, faydalanıcısının İklim Değişikliği Başkanlığı (İDB) olduğu ve Kaynak, Çevre ve İklim Derneği’nin (REC) uygulayıcı kuruluşu olduğu “Türkiye Cumhuriyeti’nin Birinci İki Yıllık Şeffaflık Raporu (BTR1) ile Dokuzuncu Ulusal Bildirim (NC9) ve İkinci İki Yıllık Şeffaflık Raporu’nun (BTR2) Hazırlıklarının Desteklenmesi” Projesi’nin açılış çalıştayı 29 Ağustos 2025 tarihinde Ankara’da JW Marriott Otel’de gerçekleştirildi. Kısa adıyla BTR Projesi, Türkiye Cumhuriyeti’nin Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) ve Paris Anlaşması kapsamındaki ulusal raporlama yükümlülüklerini yerine getirebilmesi ve iklim politikalarında şeffaflık kapasitesinin güçlendirilmesine katkı sağlamayı amaçlıyor. Geçtiğimiz yıl Bakü’de gerçekleşen COP29‘da Türkiye’nin ilk BTR’sinin hazırlanması, sunulması ve gözden geçirilmesinin desteklendiği ilk aşamadaki yoğun takvimi nedeniyle projenin 2025 yılına ertelenen açılış çalıştayı etkinliği birçok paydaşın yer aldığı yüksek düzeyli bir katılımla gerçekleştirildi.
Çalıştayın açılış konuşmaları, FAO Türkiye Temsilci Yardımcısı Dr. Ayşegül Selışık, İklim Değişikliği Başkanı Prof. Dr. Halil Hasar, Azerbaycan Cumhuriyeti Dışişleri Bakan Yardımcısı ve COP29 Başmüzakerecisi Yalçın Rafiyev ve T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakan Yardımcısı ve Türkiye’nin İklim Değişikliği Başmüzakerecisi Fatma Varank tarafından yapıldı. COP29’a ev sahipliği yapan ve Türkiye’nin BTR’sini ödüllendiren Azerbaycan’dan yüksek düzeyli katılımın sağlandığı etkiniliğin açılış konuşmalarında, Türkiye’nin iklim değişikliği ile mücadeledeki kararlılığı, COP31 dönem başkanlığına adaylığı ve şeffaflık süreçlerine yönelik atılan adımlar öne çıktı.
Ardından gerçekleştirilen oturumlarda, Türkiye’nin raporlama yükümlülükleri ve projeye ilişkin ayrıntılar paylaşıldı. REC Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Rifat Ünal Sayman yaptığı sunumda, Türkiye’nin 7 Kasım 2024’te sunduğu Birinci İki Yıllık Şeffaflık Raporu’nun (BTR1) hazırlık sürecini tüm detaylarıyla aktardı. Türkiye’nin Japonya ve İspanya’nın ardından raporunu sunan üçüncü ülke olduğunu, bu çerçevede UNFCCC Sekretaryası ve COP29 Azerbaycan Başkanlığı tarafından “BTR Şampiyonu” ödülüne layık görüldüğünü vurguladı. Sayman, raporun hazırlanmasında başta İDUKK üyesi 26 kurum olmak üzere kamu kuruluşlarının, akademinin ve STK’ların yoğun katılımıyla kapsayıcı bir süreç izlendiğini, böylece raporun güçlü bir kurumsal temele dayandığını belirtti. Türkiye’nin güncellenen Ulusal Katkı Beyanı (NDC) ile 2030 yılında emisyonlarını BAU (business as usual) senaryosuna kıyasla %41 azaltmayı taahhüt ettiğini hatırlatarak, bu hedefe ulaşmak için geliştirilen politikaları ve önlemleri detaylandırdı. Sayman, ETF’nin çerçevesini oluşturan raporlamaların birbirini tamamlayan yapısının yanı sıra NDC ve Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) Küresel Durum Değerlendirmesi (Global Stocktake/GST) sürecine temel bir veri sağladığını vurgulayarak bütünsel bir yaklaşım gerektirdiğini aktardı.
İklim Değişikliği Başkanlığı’ndan Ayşin Turpancı, Geliştirilmiş Şeffaflık Çerçevesi (ETF) kapsamındaki yükümlülükleri ve Türkiye’nin katıldığı süreçleri aktardı. Mart 2025’te Ankara’da gerçekleştirilen Teknik Uzman İncelemesi (TER) ile başlayan sürecin 2026 yılında yapılacak Kolaylaştırıcı Çok Taraflı Değerlendirme (FMCP) ile devam edeceğini ifade eden Turpancı, bu süreçlerin ülkelerin iklim politikalarını daha şeffaf ve hesap verebilir hale getirdiğini belirtti. Turpancı sunumunda ETF, NDC ve GST süreçleri arasındaki tamamlayıcı ve döngüsel ilişkiye dair açıklayıcı bir tablo aktararak, İklim Değişikliği Başkanlığı koordinasyonunda yürütülen tüm bu çalışmaların Türkiye’nin iklim taahhütlerinin uluslararası ölçekte şeffaf bir şekilde izlenmesine imkân verdiğini vurguladı.
FAO SEC (Orta Asya Bölge Ofisi) Portfolyo Uzmanı Kaan Başaran, projede GEF’in kurumsal yapısı, fonların dağılımı ve proje modalitelerine ilişkin detaylı bilgiler verdi. Hemen ardından FAO Küresel Şeffaflık Koordinatörü Mirella Salvatore, şeffaflık raporları ve ulusal katkı beyanlarına yönelik FAO desteklerini ve yürüyen projeleri anlattı. FAO SEC Doğal Kaynaklar Sorumlusu Evetta Zenina ise projenin teknik detayları, içeriği, amaçları ve beklenen sonuçları hakkındaki bilgileri aktararak projenin tanıtımını yaptı.
Çalıştayın Dr. Rifat Ünal Sayman tarafından kolaylaştırılan son oturumunda ise katımcılar tarafından sunulan değerlendirmeler, sorular ve katkılar ile Türkiye’nin uluslararası iklim rejimine uyum sağlama konusundaki çalışmalar arasındaki ilişkiler ve bu süreçte kurumlar arası iş birliğinin önemi vurgulandı. İklim Kanunu ile birlikte hayata geçirilmesi beklenen Türkiye’nin ilk Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve karbon düzenleme mekanizmaları gibi ulusal ve uluslararası piyasalarda karbonun fiyatlandırması ile NDC ve diğer raporlama yükümlülüklerinin yerine getirilmesi arasındaki bağlantılar konuşuldu. Türkiye’nin BTR ve NC gibi raporlamalarının yalnızca uluslararası bir teknik bir gereklilik değil aynı zamanda iklim politikalarının güçlendirilmesi ve toplumsal düzeyde şeffaflığın artırılması için kritik bir araç olarak öne çıktığı vurgulandı.
Projenin ilerleyen aşamalarında 2025’te Türkiye’nin İkinci İki Yıllık Şeffaflık Raporu (BTR2) ve Dokuzuncu Ulusal Bildirimi (NC9) hazırlanarak UNFCCC Sekretaryası’na sunulacak. Böylece Türkiye, Paris Anlaşması kapsamındaki taahhütlerini yerine getirme yolunda önemli bir aşamayı daha hayata geçirmiş olacak.